OGARIOW N i k o ł a j P ! a t o n o w i c z, ur. 24 XI (6 XII) 1813 Petersburg, zm. 31 V (12 VI) 1877 Greenwich, poeta, publicysta i działacz polityczny. Pochodził z bogatej rodziny ziemiańskiej. Od 1820 przebywał w Moskwie, studiując w latach 1829-33 prawo na Uniwersytecie Moskiewskim. Tutaj wraz ze swym dalekim krewnym A. Hercenem zorganizował kółko postępowej młodzieży. Za szerzenie rewolucyjnej myśli i propagowanie ideologii dekabrystowskiej by! kilkakrotnie zsyłany, m.in. na Kaukaz. W 1841-46 często przebywał poza granicami Rosji. W 1856 wyemigrował na stałe z Rosji i przebywał do śmierci w Londynie, gdzie wydawał wspólnie z A. Hercenem czasopismo "Kołokoł" (1856-67) oraz różne periodyki rewolucyjne drukujące zakazane w Rosji utwory. W okresie przygotowywania reformy uwłaszczeniowej 1861 wraz z A. Hercenem wysuwał koncepcje "socjalizmu chłopskiego", potem ostro krytykował carską reformę za jej połowicz-ność - niespełnienie oczekiwań chłopskich - i bra! udział w organizowaniu tajnej partii rewolucyjno-demokratycznej "Ziemia i Wola". W ostatnich latach życia by! związany z narodnikami i wywarł na nich znaczny wpływ. Pierwsze swoje utwory poetyckie ogłaszał O. w czasopismach od 1840. Obok umownej i abstrakcyjno--romantycznej liryki filozoficznej pojawiają się wiersze i poematy o silnych akcentach społecznych: Doroga (1841, Droga), Izba (1842, Chałupa), Dieriewnia (1847, Wieś) i in. Coraz częściej też O. podejmował motywy patriotyczno--obywatelskie i rewolucyjne: cyld Monologi (1844-47, Monologi), Iskandieru (1846, Do Iskandera), nawiązywa! do wolnościowych motywów poezji dekabrystowskiej: Ja widieł was... (1840, Widziaiem was...). Centralne miejsce w twórczości O. zajmuje poemat Jumor (cz. I i II, 1840-41, cz. III, 1868-69, Humor). W okresie emigracyjnym w twórczości O. dominuje tematyka rewolucyjna. W wierszach, poematach, parodiach O. ze stanowiska rewolucyjnego demokraty demaskuje ustrój carski, nawołuje do walki z samowładztwem, ośmiesza reformy caratu. Duże znaczenie mają historycznoliteracka działalność i jego prace krytyczne, zwłaszcza publikacje zakazanej w Rosji wolnościowej poezji dekabrystów, pietraszewców i in. (Russka-ja potajonnaja lltieratura XIX stoletija - 1861, Tajna literatura rosyjska XIX wieku). T.Sz.
